- Pasaport ve kimlik Kıbrıs (AB) pasaportu ve kimliği sorunsuz verilir.
- Avrupa’da seyahat AB içinde özgürce uçar, vize yok, sıra yok.
- Çalışma AB’nin her yerinde her işi yapabilir.
- Sunulan “çözüm” Gerekmez.
Göz önünde duran bir insan hakları sorunu
Aşkın kimliği yoktur.
Kıbrıs’ta iki çocuk aynı kasabada, aynı imkânlara sahip ailelerde doğabilir ve tamamen farklı geleceklerle büyüyebilir, çünkü bir vatandaşlık kuralı, ebeveynlerinin “kim olmasına izin verildiğine” karar verir.
- ~10.000
- Kıbrıslı doğmuş, vatandaşlığı reddedilmiş çocuk
- 17 yıl
- kimi başvuru bu kadar süre yanıtsız bekledi
- 2007
- bugün hâlâ yürürlükteki karar
Sorun
Burada doğdu. Burada reddedildi.
“Karma evlilik sorunu”, Kıbrıs’ta ebeveynlerinden biri Kıbrıs Cumhuriyeti vatandaşı olan kişilerin, yalnızca diğer ebeveyninin ülkeye “yasadışı” girdiği veya yaşadığı kabul edildiği için vatandaşlıktan sistematik olarak yoksun bırakılmasıdır.
Kıbrıs kan bağı (jus sanguinis) ilkesini benimser: ebeveynlerinden biri Kıbrıslı olan çocuk, doğuştan Kıbrıslıdır. Ancak 1999’daki bir istisna ve 2007 Bakanlar Kurulu kararından bu yana, Kıbrıslı olmayan ebeveynin, çoğunlukla kuzeyde yaşayan bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşının, ülkeye yasadışı girdiği ya da ikamet ettiği kabul edildiğinde bu hak geri çekilmektedir. Pratikte bu yorum, kuzeyde yaşayan neredeyse her yabancıyı “yasadışı” sayar ve Kıbrıslı Türklerin Türkiye vatandaşlarıyla evliliklerinden doğan çocukların büyük bölümünü kapsar.
-
Mesele etnik köken ya da din değil
Buradaki “karma evlilik”, kültür veya inanç karışımını değil; ebeveynlerden birinin Kıbrıs vatandaşı, diğerinin olmamasını anlatır. Tüm tartışma, bir ebeveynin hukuki statüsü üzerinedir.
-
Bu bir ayrıntı değil
Kıbrıs, dolayısıyla AB, vatandaşlığı olmadan, adada doğup büyüyen bir kişi pasaport ya da kimlik alamaz, kendi ülkesinde uluslararası öğrenci harcı öder, Avrupa’da özgürce okuyup çalışamaz ve aile mülkünü miras almakta zorlanabilir.
-
Sorun genişliyor
Başlangıçta Kıbrıslı Türk aileleri etkileyen bu uygulama, bugün Rum Kıbrıslıların sığınmacılar veya AB dışı uyruklularla evliliklerinden doğan çocuklara da uzanıyor, kimilerini gerçek bir vatansızlık riskiyle baş başa bırakıyor.
Çocuklar ebeveynlerini seçmedi. Hiç sahip olmadıkları bir statünün bedelini ödüyorlar.
İki Hayat
Aynı kasaba. Aynı başlangıç. Apayrı dünyalar.
İki genç Kıbrıslı aynı sokakta büyüyor, aynı tür aile, aynı okullar, aynı hayaller. Sonra ebeveynlerine dair tek bir ayrıntı, yetişkin hayatlarını ikiye bölüyor.
İkisi de Kıbrıs’ta doğdu · aynı kasaba · aynı başlangıç
- Pasaport ve kimlik Cumhuriyet pasaportu ya da kimliği yok. Yurt dışında neredeyse hiçbir yerde tanınmayan bir belge taşıyor.
- Avrupa’da seyahat Bulması artık son derece zorlaşan vize randevularıyla uğraşır; birçok elçilik kuzeyden alınan pasaportlara vize vermiyor.
- Çalışma AB’deki işlere ve vatandaşlık gerektiren mesleklere kapalıdır.
- Sunulan “çözüm” Normal bir hayat sürebilmek için fiilen Türkiye vatandaşlığına ve Türk pasaportuna başvurmaya zorlanır.
Onları ayıran tek şey, bir idari dosyadaki bir satır. O satır, kimin özgür kimin tutsak olduğuna karar veriyor.
Rakamlarla
Sorunun boyutu.
- ~10.000 etkilenen karma evlilik çocuğu
- ~30.000 doğrudan veya dolaylı etkilenen kişi
- ~3.700 meclis komitesi gündemindeki başvuru sahibi
- 14 ilk yeniden değerlendirmede verilen vatandaşlık (Şub 2024)
- 675 Avrupa Parlamentosu’na sunulan imza
- 0 2007 kararında bugüne dek yapılan değişiklik
Tahminler: European Network on Statelessness, Cyprus Mail, Orato World, Euronews, Kıbrıs Postası.
Buraya Nasıl Geldik
Ailelerin ortasından geçen bir çizgi.
- 1960
Ortak bir cumhuriyet
Kıbrıs Cumhuriyeti, iki toplumlu bir devlet olarak kurulur; her iki toplum da kurucu ortaktır.
- 1974
Ada bölünür
Darbe ve askeri müdahale adayı kuzey ve güney olarak ikiye böler; geniş çaplı yerinden edilme yaşanır.
- 2003
Kapılar açılır
Yeşil hat boyunca geçiş kapıları açılır; Kıbrıslı Türkler Cumhuriyet belgeleri almaya başlayabilir.
- 2004
Kıbrıs AB’ye katılır
Kıbrıs vatandaşlığı artık AB vatandaşlığı demektir, karma evlilik ailelerinden gelen başvurular hızla artar.
- 2007
Kapı kapanır
Bakanlar Kurulu, demografiyi gerekçe göstererek kısıtlayıcı kriterler belirler. Başvurular toplu olarak askıya alınır ya da reddedilir.
- 2007–2024
On yedi yıllık sessizlik
Binlerce başvuru 17 yıla varan sürelerle yanıtsız kalır. Mahkemeler karar verme yükümlülüğünün ihlal edildiğini bulur, ancak ayrımcılığı esastan incelemeyi reddeder.
- 2022
Hareket doğar
Karma Evlilik Sorunu Çözüm Hareketi (KESÇH), bu çocukların hakları için Sude Doğan tarafından kurulur.
- 2024
İlk çatlak
Cumhurbaşkanı Christodoulides 14 maddelik bir paket açıklar; ilk 14 vatandaşlık verilir. 2007 kararı yürürlükte kalır.
- 2025
İç hukuk yolları tükenir
Yüksek Anayasa Mahkemesi kriterlerin “keyfi ayrımcılık olmadığına” hükmeder ve Strazburg’un yolunu açar. Konu BM İnsan Hakları Konseyi’nin 58. oturumuna taşınır.
- 2026
Avrupa Mahkemesi’ne
Eda Hançer Akkor davası Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi gündemine alınır, bu vatandaşlık hakları için ilk büyük uluslararası dava.
Hukuk
Bir doğuştan hak, lütfa dönüştü.
İlke: kan bağı (jus sanguinis)
Nüfus Sicil Yasası’na göre, doğum anında en az bir ebeveyni Kıbrıslı olan her çocuk, Kıbrıs vatandaşlığı edinme hakkına sahiptir. Bu, Kıbrıs vatandaşlık hukukunun temelidir.
1999 istisnası
1999’da eklenen bir madde, Kıbrıslı olmayan ebeveynin giriş veya ikametinin yasadışı kabul edilmesi hâlinde çocuğun vatandaşlığı yalnızca Bakanlar Kurulu’nun takdiriyle edinebileceğini söyler, otomatik bir hakkı idari bir lütfa çevirir.
2007 kriterleri: kime “izin var”
- 120 Temmuz 1974’te veya öncesinde doğmuş olmak.
- 2Yabancı ebeveynin Türkiye vatandaşı olmaması (AB ya da mütekabiliyet anlaşması olan bir ülke vatandaşı olması).
- 3Ebeveynlerin 20 Temmuz 1974’ten önce ya da herhangi bir zamanda yurt dışında evlenmiş olması.
- 4Türkiye vatandaşıyla ilişkinin 1974 olaylarından bağımsız kurulmuş olması (yurt dışında eğitim ya da çalışma gibi).
- 5Ebeveynlerin karma köy olan Pyla’da ikamet etmesi.
Dünya Gündeminde
Eşit vatandaşlık talebi her yerde dile getiriliyor.
-
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
İç hukuk yolları tükendikten sonra Eda Hançer Akkor davası 2026’da AİHM gündemine alındı, özel ve aile hayatı (m. 8) ile ayrımcılık yasağı (m. 14) üzerinden savunuluyor.
-
Birleşmiş Milletler
Konu, BM İnsan Hakları Konseyi’nin 58. oturumunda (2025) gündeme geldi. 2019 UPR sürecinde Hollanda ve Birleşik Krallık, Kıbrıs’ı her Kıbrıslı ebeveynin çocuğuna vatandaşlığı eşit temelde tanımaya çağırdı.
-
Avrupa Parlamentosu
Vatandaşlığın reddine karşı, 675 imzalı bir dilekçe Parlamento’nun Dilekçe Komitesi’ne sunuldu.
-
Avrupa Konseyi (AKPA)
Vatandaşlık hakkı sorunu, Avrupa Konseyi Parlamenter Asamblesi önüne resmen taşındı.
-
Kıbrıs Meclisi
Yaklaşık 3.700 başvuru sahibinin durumu, Meclis İnsan Hakları Komitesi’nin gündeminde.
Sesler
“Vatandaşlığı olmayan tek Kıbrıslılar biziz.”
-
Kendi ülkemde uluslararası öğrenci sayılıyorum. Eğer Türkiye beni yasaklarsa, vatansız kalabilirim.
-
Eşim de ben de bu adadanız; burada doğduk. On yedi yıl sonra hâlâ yanıt yok, iki çocuğumuz da reddedildi.
-
Sırf İngiltere’de okuyabilmek için Türk pasaportu almak zorunda kaldım. Vize sorunları bana on yıllık giriş yasağına ve hakkım olan Avrupa geleceğine mal oldu.
Umudumuz
Çözüm umudumuz var.
Bu adanın her çocuğunun, ebeveynleri kim olursa olsun ve kimi severse sevsin, yalnızca bir vatandaş olduğu tek bir Kıbrıs umudu. Yeni neslin buraya neden ait olduğunu açıklamak ya da eşit görülmek için evinden ayrılmak zorunda kalmayacağı bir gelecek umudu.
O günün her zamankinden daha yakın olduğuna inanıyoruz.
Hareket
Karma Evlilik Sorunu Çözüm Hareketi (KESÇH).
Nisan 2022’de kurulan KESÇH, bağımsız bir sivil inisiyatiftir, hiçbir siyasi partiye bağlı değildir, uluslararası insan hakları ve çocuk hakları hukukuna dayanır. Vakaları belgeler, şu anda AİHM’deki dava da dahil hukuki mücadeleyi destekler, Kıbrıs, AB ve BM kurumlarında lobi yapar ve konuyu gündemde tutar. Mevcut statüko yerine yeniden birleşmiş, tek bir Kıbrıs’ı savunur.
Karma evlilik ailesinden gelen, Lefkoşa doğumlu hukuk öğrencisi ve barış aktivisti Sude Doğan tarafından kuruldu.
Resmi site Est. 2022
Aşkın kimliği yoktur.